Ses Düşmesi

Yusuf Sancar tarafından yazıldı.. Yayınlanma 6. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı

   Bazı sözcüklerin çekimlenirken veya füretilirken, seslerinden birisinin düşmesi olayına "ses düşmesi" denir.

 

a) Sonunda "k" ünsüzü bulunan sözcüklere küçültme eki getirildiğinde sondaki "k" ünsüzü

düşer.

 

yumuşak + çık -> yumuşacık minik + cik —> minicik

 

 küçük + cük —> küçücük ufak + cık -> ufacık

 

b) Bazı sözcüklerden " -l" ekiyle fiiller türetilirken sözcük sonlarındaki "k" ünsüzleri düşer.

yüksek + l -» yükselmek

 

alçak + l -» alçalmak

 

ufak + l —> ufalmak

 

c) İki heceden oluşan ve ikinci hecesinde dar ünlü bulunan organ ve akrabalık adlarına

ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde ikinci hecedeki dar ünlü düşer.

 

omuz + u -» omzu oğul + u -» oğlu alın + ı —> alnı

 

d)  Arapçadan dilimize geçen bazı sözcükler yardımcı fiillerle birleşik fiil yaparken veya

ünlü ile başlayan ek aldıklarında ikinci hecedeki dar ünlü düşer.

 

emir + i -> emri                                        emir + etmek -» emretmek

 

akıl + a -» akla                                          akıl + etmek -» akletmek

 

e)  Bazı bileşik sözcüklerde, sözcük içindeki benzer hecelerden ya da ünlülerden biri

düşer.

 

pazar + ertesi -> pazartesi biri + birine -> birbirine cuma + ertesi —> cumartesi

 

f) Turkçede iki ünlü yan yana bulunmadığı için ünlü ile biten bir sözcük ünlü ile başlayan

bir sözcükle birleşirken ünlülerden biri düşer. Buna "aşınma"da diyebiliriz.

 

ne + için —> niçin

 

 kahve + altı —> kahvaltı

 

ne + asıl -» nasıl

 

g) Bazı isimlerden " - le - " ekiyle fiil türetilirken sözcüğün son hecesindeki ünlü düşer.

 

ileri + le -> ilerlemek

 

koku + la -» koklamak

 

h) Bazı fiillerden yeni sözcükler türetilirken fiillerin ikinci hecelerindeki dar ünlüler düşer.

 

ayır + ıntı —> ayrıntı savur + ul -» savrulmak

 

devir + ik -> devrik

 

 

ÖRNEK

 

"Gecenin birindefecre karşı,

 

Güneşten evvel doğdu ufukta,

 

Mustafa Kemal'in altın başı."

 

mısralarında yer alan aşağıdaki kelimelerin hangisinde hece düşmesi vardır?

                               a)evvel    b)ufuk      c)birinde      d)fecre

 

ÇÖZÜM

 

İki heceden oluşan ve ikinci hecesinde dar ünlü bulunan sözcükler ünlü ile başlayan ek aldıklarında ikinci hecedeki dar ünlü düşer. "Fecir" sözcüğü de hal ekini alınca ikinci hecedeki dar ünlü düşmüştür.

 

Yanıt: D

       ÖRNEK

 

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde ses düşmesi yoktur?

 

A) Küçücük   B) Büyücek  

 

C) Ufacık          D) Kısacık

 

ÇÖZÜM

 

"Küçük, büyük, ufak" sözcükleri küçültme ekini alırken sözcük sonlarında bulunan "k" sesleri düşmüştür. "Kısa " sözcüğünde ise ses düşmesi olmamıştır.

 

Yanıt : D