Haber Kipleri

Yusuf Sancar tarafından yazıldı.. Yayınlanma 6. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı

HABER KİPLERİ
* İşin, oluşun, hareketin gerçekleşme zamanını; işin yapıldığını, yapılacağını veya yapılmakta olduğunu haber verirler. Haber verdikleri zamanın adıyla anılırlar.
* 1.Görünen (-di li) Geçmiş Zaman: Geçmişte yaşadığımız veya gördüğümüz fiilleri anlatmak için kullanılır. Fiil tabanına di eki getirilerek yapılır. Bu yüzden di li geçmiş zaman kipi de denir.
* Fiil Tabanı -dı,-di,-du,-dü, -tı,-ti,-tu,-tü şahıs eki
* Sev di m
* Yaz dı n
* Oku du -------
* Git ti k
* Sat tı nız
* Uç tu lar
* Notlar :
* 1. dı zaman ekiyle k şahıs ekleri birleştiğinde yapım eki olarak kullanılır. Biz o devleti tanıdık. (Çekim eki) / Okulda tanıdık yüzler vardı. (Yapım eki)
* 2.Bu kipteki bir fiilden sonra mi edatı gelirse, zaman anlamı kazanabilir. Babam geldi mi? (Soru) / Babam geldi mi okula gideceğiz. (Zaman)
* 2. Duyulan (-miş li) Geçmiş Zaman Kipi : Fiilin, önceden gerçekleştiğini bildirir. Ancak söyleyen fiilin yapıldığını görmemiş, başkasından duymuştur. Fiil tabanına miş eki getirilerek yapılır.
* Fiil Tabanı -mış, -miş, -muş, -müş Şahıs Eki
* Sev miş im
* Kazan mış sın
* Kork muş ----
* Notlar:
* mış eki, yapım eki olarak kullanılır. Burak bu kitabı okumuş (çekim eki) / Okumuş adamdan zarar gelmez. (yapım eki)
* dir ek-fiil eki bu kipe bazen kesinlik bazen olasılık anlamı katar. Bu kitap Ankara da basılmıştır. (Kesinlik) / Şimdi bizim oralarda dağlar yeşermiştir. (olasılık)
* Bazı kullanımlarda farkına varmama anlamı görülür. Maçta ayağımı incitmişim.
* Oluş fiilleriyle birlikte kullanılırsa sonradan farketme anlamı kazanır. Sabah kalktım ki her tarafa kar yağmış.
* 3.Şimdiki Zaman Kipi: Fiilin şu an gerçekleşmekte olduğunu bildirir. Fiil tabanına ( ) yor eki getirilir. Sev (i) yor um
* Dikkat: - ( ) yor eki kendinden önceki geniş sesliyi (a, e) daraltır. Gör me yor um ----Görmüyorum.
* Dikkat: Şimdiki zaman anlamı mekte, -makta ekiyle de sağlanabilir. Ders çalışıyorum / Ders çalışmaktayım.
* NOTLAR: a) -dir ek-fiil, şimdiki zaman kipinin anlamına olasılık katar.
* b) makta, -mekte ekleri şimdiki zaman anlamı taşır.
* c)Olumsuz soru biçimi, zaman zarfı olarak kullanılır. Böyle konuşuyor musun, deli oluyorum.
* d)İkilime biçiminde kullanılırsa, süreklilik anlamlı zarf olur. Geliyor gidiyor, beni deli ediyor.
* 4.Gelecek Zaman Kipi: Fiilin daha sonra gerçekleşeceğini bildirir. Fiil tabanına ecek, -acak getirilerek yapılır.
* Fiil Tabanı -ecek/-acak şahıs eki
* Sev eceğ im
* Anla y acak sın
* Bekle y ecek .....
* Çalış acağ ız
* Başar acak sınız
* Gör ecek ler
* Diğer özellikler:
* Fiilin yapılması konusunda kesinlik yoktur. Kesinlik anlamı bir zarfla sağlanır. Yarın mutlaka köye gideceğim. (Zarf)
* Çoğunlukla tahmin edilir. Seninle güzel günler göreceğiz.
* dir ek-fiili, bu kipin anlamına kesinlik katar. Toplantı saat 14.30 da başlayacaktır.
* acak, -ecek ekleri bazen yapım eki göreviyle kullanılır. Kırılacak eşyaları kutulara yerleştir. (Yapım eki)
* Bazı kullanımlarda hırs ve kararlılık anlamları görülür. Herkes benim kim olduğumu görecek.
* Ol fiiline getirildiğinde bazen olasılık anlamı kazanır. Yarın hava güzel olacak.(olabilir)
* 5. Geniş Zaman Kipi: Fiilin her zaman yapıldığını veya yapılabileceğini bildirir. Fiil tabanına ( )r eki getirilerek yapılır. Fiil tabanı+ [-( ) r ]+ şahıs eki (Sev-e-r-im)
* DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu yapılırken ( ) r kullanılmaz. Yerine me, -ma, -mez, -maz kullanılır. (Severim...Sevmem, Anlarız....anlamayız, Okur...okumaz,çalışır sınız....çalışmazsını z)
Özellikleri:
* Ata sözlerinde kullanıldıklarında her zaman geçerli olan gerçekleri anlatır. Su uyur, düşman uyumaz.
* Bazı kullanımlarında alışkanlıkları bildirir. Her yemekten sonra bir fincan kahve içerim.
* Geniş zamanın olumluluk eki r ile olumsuzluk eki mez, bazen yapım eki olarak kullanılır. Koşar adım, görünmez kaza.
* Birleşik isimler yapılır. Bilirkişi, yazarkasa, uyurgezer...
* r ve mez eklerini alan kelimelerle ikileme yapılırsa, bu ikilemeler zarf-fiil olur. Sabah olur olmaz köye gideceğiz.
* Bazen gelecekteki bir iş için kullanılır. Bu durumda olasılık bildirir. Bu sene sınıfı geçer.
* Soru biçiminde kullanıldığında rica, yadırgama anlamları görülür. Bir dakika bakar mısınız? (Rica) / Ben seninle aynı yerde oturur muyum? (Yadırgama)
Örnek Soru: Dağ dağa kavuşmaz, insan insana kavuşur Cümlesindeki fiillerin zamanı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (1994-EML)
* Şimdiki zaman-geniş zaman
* Geniş zaman-geniş zaman
* Gelecek zaman-gelecek zaman
* Geçmiş zaman-geçmiş zaman
* Çözüm: kavuş-maz / kavuş-ur (her zaman) (geniş zaman) (Geniş zamanın olumsuzu mez, -maz, veya me, -ma ile yapılır)