Cümlenin Öğeleriyle İlgili Genel Bilgi

cemile1 tarafından yazıldı.. Yayınlanma 6. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı

CÜMLENİN ÖĞELERİYLE İLGİLİ GENEL ÖZELLİKLER

 

1)   Hiçbir öğe sözcük sayısıyla sınırlı değildir.Bir öğe,bir tek sözcükten oluşabildiği gibi birden çok sözcükten de oluşabilir.

 

*Bu yüzyılın en acı olaylarını yaşamış ve dile getirmiş

 

                                b.li. n.

 

olan Dadaloğlu’nu    değişik bir bakış açısıyla incelemeliyiz.                    

 

                                            z.t                            y

 

 

 

*O ,  dün,  bize,   babasıyla   geldi.

 

  Ö.     Z.T.    D.T.   E.T.       Y.

 

2)  Cümlede özne,nesne,dolaylı tümleç ve zarf tümleci açıklayıcısıyla birlikte kullanılabilir.

 

*Bir yıl kalacağım bu ili   Siirt’i,  çok   özleyeceğim.           

 

           B.li n.                Açıklycı.

 

*Annesini,  o çok sevdiği çileli kadını,elleriyle toprağa verdi.

 

    B’li n.              Açıklayıcısı

 

*Çocuk;sevinçle,etekleri zil çalarak,telefona koştu.

 

               Z.T.            Açıklayıcısı

 

*Teyzem, Adana’da olan,buraya gelecekmiş.

 

    ö.            Açıklayıcısı

 

3)Bir cümlede birden fazla özne,dolaylı tümleç, nesne, zarf tümleci ortak bir yükleme bağlanabilir.

 

*Annesini,babasını,akrabalarını ve bütün arkadaşlarını görmek istiyordu.

 

*Evde,okulda,sitede,her yerde aynı konu konuşuluyordu.

 

4) Öğelere ayırmada tamlamalar, deyimler ve bileşik fiiller bölünmez.

 

*Bahçenin,birkaç yıl önce yapılan duvarı     yükseltilecekmiş.  

 

                   s.ö. (Özne,belirtili isim tam.)               y.

 

*O her zaman ince eleyip sık dokur   (yüklem,deyimden oluşmuş) 

 

                                  y.

 

 *Yaşlılara, yardım edelim.(Yüklem,birleşik.fiil.oluşmuş)

 

                          y.

 

 *Olay anlatımına dayanan eserler beğeniyle okunur.  

 

     s.ö.(sıfat tamlamasından oluşmuş)

 

5)Hitaplar,ünlemler ve bağlaçlar;öğe dışı sözcüklerdir.  (Bağımsız tümleçlerdir)

 

 *Arkadaşlar, beni dinler misiniz?

 

      ö.dışı

 

 *Geleceğiz; fakat çok kalmayacağız.

 

                     ö.dışı

 

 *Eyvah,çocuk düştü.  

 

   ö.dışı

 

 6) Şiir dizeleri ya da devrik söyleyişler,kurallı cümle biçimine çevrilirse daha kolay bulunur.

 

 *Hakkıdır, hür yaşamış bayrağımın hürriyet,

 

 *Hürriyet,  hür yaşamış bayrağımın hakkıdır.

 

     ö.                          y.

 

7)Soru cümleleri değişik öğeleri buldurmayı amaçlayabilir. Sorulara verilecek cevaplar hangi öğeyi oluşturuyorsa, soru cümlesi o öğeyi buldurmaya yöneliktir.

 

*–Kimi seviyorsun?

 

  –Seni (Seni seviyorum) (Soru nesneyi buldurmaya  yönelik.)

 

 *-Kim yapmış?

 

-Babam (Babam yapmış) (Soru özneyi buldurmaya yönelik)

 

 *-Nereye gidiyorsun?

 

-Okula (Okula gidiyorum) (Soru d.t.’yi buldurmaya yönelik)

 

 *-Ne zaman geldin?

 

-Dün (Dün geldim) (Soru z.t.’yi buldurmaya yönelik)

 

 *-Kırılan neydi?

 

-Bardaktı (Kırılan bardaktı) (Soru yüklemi buldurmaya yönelik)

 

8) “-mi” edatıyla oluşturulan soru cümlelerinde “-mi” hangi öğeden sonra gelmişse soru o öğeyi buldurmaya yöneliktir.

 

* Bugün bize gelecek misin?(Soru yüklemi buldurmaya yönelik)

 

 * Bugün bize mi geleceksin?(Soru D.T.’yi buldurmaya yönelik)

 

 * Bugün mü bize geleceksin?(Soru Z.T.’yi buldurmaya yönelik)

 

 * Sen mi bugün bize geleceksin?(Soru özneyi  buldurmaya yönelik)

 

 * Seni mi çağırmış?(Soru B.Lİ N.’yi buldurmaya yönelik)

 

9)Bir cümlede vurgulanan öğe, yüklemden hemen önce gelen öğedir.

 

 * Çocuklar,sevgiyle beslenir.(Edat tümleci vurgulu)

 

                    e.t.

 

*Cömert olmadan önce doğru olmayı bil.(B.li n. vurgulu)

 

 *Kitabım sende kalmış.(D.t. vurgulu)

 

SORU: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru,özneyi buldurmaya yöneliktir?

 

 A)   Beni mi aradılar?

 

B)   Aşağı mı ineceğiz?

 

C)   Dün mü geldiniz?

 

D)   Yağmur mu yağıyordu?

 

E)   Çok mu yoruldun?

 

SORU: “Sabah olunca,güneşin ilk ışıkları dağların doruklarını aydınlattı.”

 

  Aşağıdakilerden    hangisi,öğeleri    ve    öğelerinin sıralanışı   bakımından  bu  cümleye   benzemektedir?

 

A)   Zaman,onun için çok önemlidir.

 

B)   Kardeşinin yerinde şimdi o çalışıyor.

 

C)   Evde yalnız kalınca müzik dinler.

 

D)   Babasının arkasından o da işe gitti.

 

E)   İki saat sonra su,depoyu doldurur.