Yapım Eki ve Çekim Eki

cemile1 tarafından yazıldı.. Yayınlanma 6. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı

1) Yapım Eki: Eklendiği kelimenin anlamını ya da türünü değiştiren ek­lerdir.

Diş / diş-çi

Kalem / kalem-lik

2) Çekim Eki: Kelimenin anlamını durum, iyelik, çokluk, tamlama, kip, zaman, olumsuzluk gibi yönlerden etkileyerek kelimeyi, kelime grubu ya da cümle içinde kullanılmaya elverişli hâle getiren parçalardır.

Gel-mi-yor-lar

Ev-ler-imiz-den

Not: Bir kelime birden fazla yapım eki de birden fazla çekim eki de alabi­lir. Aynı kelime hem yapım eki hem de çekim eki alabilir.

Yol-cu-luk-lar

Not: Bir kelime hem yapım eki hem de çekim eki alıyorsa genellikle yapım eki, çekim ekinden önce gelir. Yani kelimeye son şeklini veren ek, çe­kim ekidir.

Ses-siz-ler-den

** "araba-cı, iş-çi, aş-çı, gece-ci, kuşku-cu, süt-çü" kelimelerinde "-ci, -cı" eki, büyük ünlü uyumuna ve ünsüz benzeşmesi kuralına göre "-ci, -cı, -cu, -cü, -çi, -çı, -çu, -çü" biçimlerine girer. O halde bunlar ayrı birer ek değildir, Aynı ekin çeşitleridir.

Örnek Soru:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde keli­melerin tamamı çekim eki almıştır?

A) Masaların üzerini temiz tutmalısı­nız.

B) Bahçede duran gülleri sulamayı unutma.

C) Sınavdan bir gün önce iyi uyumalı-sınız.

D) Yemeklerden önce şeker ya da tatlı yememelisiniz.

Cevap: A

Uygulama: "Bu bataklık yıllardır kurbağaların barınağıdır,"

Yukarıdaki cümlede kelimelerin eklerini gösteriniz ve birden çok yapım eki almış olan kelimeyi bulunuz.

Örnek Soru:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelime, hem yapım hem çekim eki almıştır?

A) Bu topraklarda atalarımız at koşturmuşlar.

B) Bahçedeki kaydırak tüm çocukların gözdesiydi.

C) Ben de çocukluğuma dönmek istiyorum.

D) Tohumun toprakla buluşmasını izledik.

 Cevap: C

Örnek Soru: (2007-OKS)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-da, -de"nin işlevi diğerlerinden farklı­dır?

A) Kardeşim kulağıma bir şeyler fısılda­dı.

B) Ben çıkarken babam hâlâ evdeydi.

C) Bugün okulda Ayşe'yi göremedim.

D) Elindeki kocaman çantayı yere bı­raktı.

Cevap: A