6.Sınıf İsim Tamlamaları

Ceren TOPRAKCI tarafından yazıldı.. Yayınlanma 6. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı

  Bir ismin anlamca daha iyi belirtilebilmesi için, başka bir isimden yardım alarak birlikte kullanılmasına isim tamlaması  denir.
       İsim tamlamalarında birnci isim tamlayan ( belirten )ikinci isim ise tamlanan ( belirtilen )adını alır.

       ÖRNEK: 
       Çocuğun  bisikleti
       Tamlayan    Tamlanan

       Çocuk    maması
       Tamlayan   Tamlanan

       Tahta     oyuncak
       Tamlayan   Tamlanan

       Dört çeşit isim tamlaması vardır.
       
       1. Belirtili isim tamlaması:
       
Belirtili isim tamlamalrında birinci isim, ikinci ismin ( varlığın adı ) kime, neye ait olduğunu olduğunu gösterir. 

       Tamlayan isim : " -in, -ın, -ün, -un " eklerinden birini alır.
       Tamlanan isim : " -i, -ı, -ü, -u "   eklerinden birini alır.

       ÖRNEK ( 1 ): Okulun bahçesi     »»»»» bahçenin, okula ait olduğunu belirtir.

       -un »»»»» tamlayan eki
       -i    
 »»»»» 
tamlanan eki
       
-s    »»»»» 
kaynaştırma harfi

       ÖRNEK ( 2 ): Çantanın zipi         »»»»» zipin, çantaya ait olduğunu gösterir.

       -ın   »»»»» tamlayan eki
       -i     
»»»»» 
tamlanan eki
       
-n    »»»»» 
kaynaştırma harfi

       ÖRNEK ( 3 ): Odanın kapısı        »»»»» kapının, odaya ait olduğunu gösterir.

       -ın        »»»»» tamlayan eki
       -ı         
 »»»»» 
tamlanan eki
       
-n, -s 
  »»»»» kaynaştırma harfi

       ÖRNEK ( 4 ): Kitabın kapağı       »»»»» kapağın, kitaba ait olduğunu belirtir.

       -ın        »»»»» tamlayan eki
                 »»»»» tamlanan eki
        b         »»»»» yumuşamıtır
        ğ         »»»»» yumuşamıştır

       ***ÖRNEK ( 5 ): Suyun sesi            »»»»» sesin, suya ait olduğunu gösterir

       -un      »»»»» tamlayan eki
       
-i          »»»»» 
tamlanan eki
       
-y         »»»»» kaynaştırma harfi

       ***ÖRNEK ( 6 ): Üzümün suyu        »»»»» suyun, üzüme ait olduğunu gösterir

       n      »»»»» tamlayan eki
       
-u         »»»»» 
tamlanan eki
       
-y         »»»»» kaynaştırma harfi


       ***NOT: Belirtili sim tamlamalarında: 
                 a) birinci isim her zaman " -in, -ın, -ün, -un " eklerinden birini alır.
                 b) ikinci isim her zaman "-i, -ı, -ü, -u " eklerinden birini alır.
                 c) sesli ile biten birinci isim her zaman " n " kaynaştırma harfini alır. 
                 d) sesli ile biten ikinci isim her zaman " s " kaynaştırma harfini alır.

        Bu kurala uymayan tek sözcük " su " dur. " su " sözcüğü tamlayan veya tamlanan durumlarında her zaman " y " kaynaştırma harfini alır.

 

       2. Belirtisiz isim tamlaması: 

       Belirtisiz isim tamlamalarında yalnızca ikinci isim ( tamlanan ) isim " -i, -ı, -ü, -u " eklerinden birini alır.
       Tamlanan isim sesli harf ile bitiyorsa " s " kaynaştırma harfini alır.

       ÖRNEK ( 1 ): Kış mevsimi

        -i   »»»»» tamlanan eki

       ÖRNEK ( 2 ): Yaz okulu

       -u   »»»»» tamlanan eki

       ÖRNEK ( 3 ): Yolcu gemisi

       -i   »»»»» tamlanan eki
       s   
»»»»» kaynaştırma harfi

       ÖRNEK ( 4 ) : Portokal ağacı

       -ı   »»»»» tamlanan eki
       c   
»»»»» yumuşamıştır


       3. Takısız isim tamlaması:

       Bu tür tamlamalarda her iki isim de ek almaz.
       Tamlayan isim, tamlanan varlığın neden ( ham maddesini ) yapıldığını gösterir.

       ÖRNEK: Plastik sandalyeipek mendiltahta masademir kapıaleminyum pencere,toprak testi...


       4. Zincirleme isim tamlaması:

       İkiden fazla ismin birbirinin anlamını tamamlaması ile oluşan isim tamlamalarına denir.

       ÖRNEK: Elma ağacının yaprağı, çelik tencerenin kapağı, derginin kapağının resimleri, dağ köyünün havası, İngiliz elçiliğinin kapısı, Ortaköy muhtarının evi, yolcu gemisinin güvertesi, pirinç pilavının tuzu...