Anlam özelliği

can tarafından yazıldı.. Yayınlanma 6. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı

Anlam özelliği

Duygularımızı, düşüncelerimizi anlatırken kelimelerden yararlanıyo ruz. Kimi zaman tek bir kelime anlatmak istediğimizi bildirmeye yetiyor, ki mi zaman da birden fazla kelimeden yararlanıyoruz.

 

 

 

- Uçağı gördün mü? (Üç sözcük kullanıldı.)

 

- Gördüm. (Tek sözcük kullanıldı.)

 

 

 

Bir varlığı, bir kavramı karşılayan ya da başka kelimeler arasında ilişki kurmaya yarayan anlamlı ya da anlamsız dil birliklerine diyoruz.

 

 

 

1. Çok Anlamlılık

 

 

 

Bazen bir kelime birden fazla anlam taşıyabilir. Örneğin "ateş" kelime si ilk anlamıyla, "odun, kömür, ot gibi maddelerin yanmasıyla ısı ve ışığın birlikte belirmesi"dir.

 

 

 

"Çocuklar bahçede ateş yakmışlar." cümlesinde "ateş" kelimesi bu anlamıyla kullanılmıştır. Oysa "İki el ateş edildi." cümlesinde "ateş" kelime si, "patlayıcı silahların atılması" anlamındadır. "Çocuğun ateşi yükseldi." cümlesinde ise "vücut sıcaklığının olağandan yüksek olması" anlamında dır.

 

 

 

 

 

2. Gerçek (Temel) Anlam, Yan Anlam

 

 

 

Bir kelime söylendiğinde akla gelen ilk anlama kelimenin gerçek (temel) anlamı denir. Bir kelimenin temel anlamıyla ilişkili olarak, zaman içinde kazandığı diğer anlamlara yan anlam denir.

 

 

 

 

 

Örnek:

 

 

 

"Bakmak" kelimesinin temel anlamı, "Görmek için gözlerini bir şey üzerine çevirmek"tir.

 

Bak, burada ne var? cümlesinde "bakmak" kelimesi temel anlamda kullanılmıştır.

 

 

 

"Annesine de o bakıyor." cümlesinde ise, "Beslemek, geçindirmek" anla mında yani yan anlamda kullanılmıştır. Ancak bu iki anlam da kelimenin gerçek anlamıdır.

 

 

 

"Uçmak" kelimesi temel anlamıyla, "Havada yol almak" anlamındadır. "Kapak açık kalınca şişedeki benzin uçmuş." cümlesinde "uçmak" kelime si "Buharlaşıp havaya karışmak" anlamına geldiği için yan anlamda kulla nılmıştır.

 

 

 

3.  Mecaz Anlam

 

 

 

"Sınıfını geçen çocuk sevinçten uçtu." cümlesinde "uçmak" kelimesi temel anlamının tamamen dışında bir anlamda, "çok sevinmek" anlamında kul lanılmıştır.

 

 

 

"Uçmak" kelimesi, "Sınıfını geçen çocuk sevinçten uçtu." cümlesinde "çok sevinmem" anlamındaydı; fakat tek başına ele alındığında bu anlamda değildir.

 

 

 

Bir kelimenin cümle içinde, temel anlamının tamamen dışında, kazandığı bu yeni anlama mecaz anlam denir.

 

 

 

Örnek Soru:

 

1.   Çiftçiler tarlaları sürüyor.

 

2.   Annem yüzüne krem sürdü.

 

3.    Ben de araba süreceğim.

 

4.   Olaylar hâlâ sürüyor.

 

"Sürmek" kelimesi, yukarıdaki cümlelerde kaç değişik anlamda kulla nılmıştır?

 

A) 1        B) 2         C) 3              D) 4

 

Benzer İçerikler